اکسین نیوز – حمید بهرامی: دیگر خبری از شغل های ثابت ۸ ساعته با بیمه و بازنشستگی نیست. امروز یک جوان تهرانی با اسنپ کار میکند، پروژه های فریلنسری میگیرد، و در همان حال پستهای اینستاگرامش را برای درآمدزایی بهینه میکند. آیا این «اقتصاد گیگ» واقعاً آزادی میآورد، یا بهرهکشی مدرن است؟
۱. انقلاب در مفهوم اشتغال
اقتصاد گیگ یعنی تبدیل کار به «پروژههای موقت» به جای استخدام دائم. پلتفرمهایی مانند اسنپ، دیوار، و Upwork بستری هستند که عرضه و تقاضای کار را بدون واسطه شرکتهای سنتی وصل میکنند. آمار نشان میدهد ۴۰٪ نیروی کار آمریکا اکنون در این مدل فعالند.
۲. فرصتها: انعطاف یا ناامنی؟
مزیت اصلی، آزادی انتخاب زمان و محل کار است. یک برنامهنویس میتواند همزمان برای چند شرکت اروپایی کار کند. اما بیمه، مرخصی، و امنیت شغلی وجود ندارد. در ایران، رانندگان اسنپ اغلب بیش از ۱۲ ساعت کار میکنند تا حداقل درآمد را داشته باشند.
۳. سود کلان برای پلتفرمها، دستمزد کم برای کارگران
شرکتهایی مانند اوبر یا دیجیکالا سود میلیاردی میبرند، اما نیروهایشان از حداقل حمایت برخوردارند. مطالعات نشان میدهد درآمد واقعی کارگران گیگ پس از کسر هزینهها، گاهی کمتر از حداقل دستمزد رسمی است.
۴. آینده: تنظیمگری یا هرج و مرج؟
کشورهایی مانند اسپانیا قوانینی برای شناسایی رانندگان اسنپ به عنوان «کارمند» تصویب کردهاند تا بیمه شوند. اما برخی اقتصاددانان هشدار میدهند این قوانین ممکن است کل مدل را نابود کند.
۵. آماده هستیم؟
ایران هنوز قوانین کارگریاش برای عصر صنعتی نوشته شده. آیا باید از اقتصاد گیگ استقبال کرد یا محدودش ساخت؟ شاید پاسخ در ایجاد تعادل بین انعطافپذیری و حمایت اجتماعی نهفته باشد.
جمعبندی:
اقتصاد گیگ مثل یک تیغ دو لبه است: هم آزادی میآورد، هم نابرابری. آینده از آن کسانی است که بتوانند مهارتهای خود را دائماً بهروز کنند، اما جامعه نیز باید از آنها در برابر بهرهکشی حمایت کند.
