اکسین نیوز – حمید بهرامی: در سالهای اخیر، شاهد افزایش شکاف طبقاتی و عمیقتر شدن فقر در بسیاری از جوامع، از جمله ایران، بوده ایم. در حالی که ثروتمندان روزبه روز داراییهای خود را افزایش میدهند، فقرا با کاهش قدرت خرید، دستمزدهای ناکافی و محدودیت دسترسی به منابع مواجه هستند.
اما چرا فقرا فقیرتر میشوند؟ این پدیده تنها یک اتفاق تصادفی نیست، بلکه نتیجه ترکیبی از عوامل اقتصادی، سیاستهای نادرست و نابرابریهای ساختاری است که در این گزارش به بررسی آنها می پردازیم.
۱٫ تورم و کاهش قدرت خرید
یکی از اصلیترین دلایل فقیرتر شدن قشر کمدرآمد، تورم افسارگسیخته است. افزایش قیمت کالاهای اساسی مانند غذا، مسکن و درمان، در حالی که دستمزدها متناسب با آن رشد نمیکند، باعث کاهش شدید قدرت خرید میشود.
- در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، دستمزدها بهصورت سالانه تعدیل میشوند، اما این افزایشها معمولاً با نرخ تورم همخوانی ندارد.
- تورم باعث میشود پساندازهای کوچک مردم نیز ارزش خود را از دست بدهد و امکان سرمایهگذاری برای آینده از بین برود.
۲٫ بیکاری و نبود فرصتهای شغلی پایدار
بیکاری، بهویژه در میان جوانان و تحصیلکردهها، یکی از عوامل اصلی فقر است. بسیاری از افراد مجبور به کارهای موقت و کمدرآمد میشوند که هیچ تضمینی برای آینده شغلی آنها ندارد.
- سیستم آموزشی اغلب با نیازهای بازار کار هماهنگ نیست و مهارتهای لازم را به افراد نمیدهد.
- رکود اقتصادی و ورشکستگی بنگاههای کوچک و متوسط، فرصتهای شغلی را کاهش میدهد.
۳٫ سیاستهای نادرست اقتصادی
برخی سیاستهای دولتی، ناخواسته به افزایش فقر دامن میزنند:
- حذف یارانهها یا هدفمندسازی نادرست: کاهش حمایت از کالاهای اساسی، فشار بیشتری به خانوادههای کمدرآمد وارد میکند.
- مالیاتهای غیرمنصفانه: در بسیاری از موارد، بار مالیاتی بیشتر روی دوش قشر متوسط و کمدرآمد است، در حالی که ثروتمندان از loopholes (راههای فرار مالیاتی) استفاده میکنند.
- سیاستهای انقباضی: کاهش هزینههای دولت در بخشهای رفاهی مانند بهداشت و آموزش، دسترسی فقرا به این خدمات را محدود میکند.
۴٫ نابرابری در دسترسی به منابع و فرصتها
فقرا نهتنها درآمد کمتری دارند، بلکه دسترسی محدودی به منابعی مانند آموزش باکیفیت، شبکههای ارتباطی و اعتبارات مالی دارند:
- فرزندان خانوادههای فقیر معمولاً به مدارس با امکانات پایین میروند و شانس کمتری برای ورود به دانشگاههای خوب یا یافتن شغل مناسب دارند.
- بانکها معمولاً به افراد کمدرآمد وام نمیدهند، در حالی که ثروتمندان به راحتی از تسهیلات مالی برای سرمایهگذاری استفاده میکنند.
۵٫ چرخه فقر و نبود تحرک اجتماعی
فقر اغلب به صورت چرخهای بین نسلی منتقل میشود:
- کودکان خانوادههای فقیر به دلیل سوءتغذیه، کمبود آموزش و نبود شبکههای حمایتی، در بزرگسالی نیز شانس کمتری برای بهبود وضعیت خود دارند.
- نبود سیستمهای حمایتی مانند بیمه های درمانی و بازنشستگی مناسب، باعث میشود کوچترین شوک اقتصادی (مانند بیماری یا از دست دادن شغل) خانوادهها را به ورطه فقر شدید بکشاند.
۶٫ جهانیسازی و اقتصاد ناعادلانه
در اقتصاد جهانی، شرکتهای بزرگ و ثروتمندان بیشترین سود را میبرند، در حالی که کارگران و اقشار ضعیف تحت فشار قرار میگیرند:
- برونسپاری مشاغل به کشورهای با دستمزد پایین، باعث کاهش فرصتهای شغلی در کشورهای در حال توسعه میشود.
- افزایش قیمت مواد اولیه و کالاهای اساسی در بازار جهانی، فشار بیشتری به کشورهای فقیر وارد میکند.
جمعبندی و راهکارهای ممکن
برای جلوگیری از تشدید فقر، باید سیاستهای توزیع عادلانه ثروت، ایجاد فرصتهای شغلی پایدار، افزایش دسترسی به آموزش و بهداشت و اصلاح نظام مالیاتی در دستور کار قرار گیرد. بدون اقدامات ساختاری، چرخه فقر ادامه خواهد یافت و شکاف بین فقرا و ثروتمندان عمیقتر میشود.
